|
|
|
|
 İŞ UYUMU VE ENDÜSTRİYEL PSİKOLOJİTarih: 2008-07-15 |
|
|
|
|
İŞ UYUMU VE ENDÜSTRİYEL PSİKOLOJİ
Ülkemizde özelleşme sonucu kuruluşlarından ayrılmak zorunda kalanların en büyük sorunlarının başında gidilen kamu kuruluşunda uyum konusu gelmektedir.
Bu alanda en büyük sorun kişinin psikolojisi ve gittiği yere uyum konusudur.
Bu alandaki sorunları inceleyen Psikoloji alt dalına Endüstriyel Psikoloji deniliyor.
Sözlüklerde endüstriyel psikoloji terimi kısaca ‘ İnsanı iş hayatında inceleyen psikolojinin alt dalı’ olarak tanımlanmaktadır.
Endüstriyel psikoloji terimi ilk defa 1904'te Bryan'ın bir makalesinde yazım yanlışı sonucu ortaya cıktığı rivayet edilmektedir.Endustriyel psikolojinin temel olarak iki yönü vardır. Biri bilimsel diğeri uygulama yönüdür. İki yönlü oluşu ve uygulanabilirliği ancak teoriyle pratiğin, iş birliği ile mümkündür. Araştırma alanları ise şunlardır;
- iş tanımlaması yapmak.
- iş değerlemeleri.
- iş yapacak kişinin seçilmesi.
- performans değerlendirilmesi.
- çalışma şartları.
- eğitim - kariyer planlaması.
endüstriyel psikoloji temel olarak bu alanlarda çalışsa da stres, stresle bas etme yöntemleri, motivasyon gibi alt konu başlıklarıyla da yakından ilgilidir.
Endüstri Psikolojisi enerjinin sakınımı prensibine dayanır: Bu prensip özetle işin analiz edilerek gereksiz hareketlerin elimine edilmesidir. Endüstri psikoloğu düşük maliyet yüksek kar (veya az masraf çok üretim) anlayışını sergiler. Bu anlamda Endüstri Psikoloğu, alet ve makinelerin insan fizyolojisine uygun biçimde tasarlanmasında da Endüstri Mühendisiyle ortak çalışır.
Endüstri psikoloğu iş ortamında problemlere geçerli ve pratik faydalar bulmak üzere bu ortamlarda iş ve insan ilişkisini araştırır. Yani Endüstri Psikoloğu, bir Endüstri Mühendisi gibi (genelde bir mühendis gibi) pragmatik davranır.
Endüstri psikoloğu işe elverişli adamı seçmek ve bu çalışanın işe adaptasyonunu sağlamakla yükümlüdür.
Endüstri psikoloğu farklı bazı konularda bir Endüstri Mühendisi ile ortak çalışabilmekte, hatta bazen Endüstri Mühendisinin yaptığı işi yapabilmektedir. Örneğin İş Etüdünün sağlıklı olabilmesi için öncelikle yapılması gereken Ergonomik iyileştirme çalışmalarında ve peşi sıra yapılması gereken İş Etüdü çalışmasında Endüstri Psikoloğu, Endüstri Mühendisi ile ortak çalışabilmektedir. İş etüdünün bir öğesi olan Zaman Etüdü sonrası yapılan personel değerlendirme, ücretlendirme ve üretim planı oluşturma safhalarında bu psikoloji disiplini de Endüstri Mühendisine yardımcı olabilmektedir. Bu konuları açmadan önce iş etüdüne bakmak gerekir.
İş Etüdü
İş etüdü gelişme imkanı sağlamak için belirli bir faaliyeti ekonomiklik ve etkinlik yönünden etkileyen tüm kaynakları ve öğeleri dizgesel olarak araştırmaya yönelik teknikler için kullanılan genel bir terimdir.
İş etüdü iki teknikten oluşur: Metod Etüdü ve İş Ölçümü. İş ölçümünün yapılması gelişkin bir metodun varlığıyla, yani önceden bir metod etüdü yapmış olmakla anlam kazanır. Aynı şekilde Ergonomik iyileştirme çalışması da İş Etüdünü anlamlı kılacaktır.
Buraya kadar olan bölümde, endüstri psikolojisi kavramı üzerinde durarak çalışma sahaları belirlenmiş ve iş etüdünün, bu disiplinle olan ilişkisini ortaya koymaya yardımcı olacak tanımı ve bazı özellikleri verilmiştir. Bundan sonra endüstriyel psikoloji ile iş etüdünün arasındaki ilişkileri açalım.
Endüstriyel Psikoloji ile İş Etüdünün İlişkisi
İş Etüdü temelde verimliliği ve üretkenliği artırmak için kullanılan bir tekniktir. İşi baştan analiz ederek daha gelişkin bir üretim süreci ortaya koymanın yollarını arar. Temel prensibi gereksiz işlemlerin/hareketlerin elemine edilmesi, bir başka deyişle enerjinin sakınımı ilkesidir. Bu sayede az masraf-çok üretim (düşük maliyet-yüksek kar) düsturunu hayata dökmeye çalışır.
Endüstri Psikolojisinin de temel prensibi enerjinin sakınımıdır. Bu prensipten hareketle işi analiz eder ve gereksiz hareketleri ortadan kaldırmaya çalışır. Bunu yaparken insanı bir makine gibi düşünür. Farklar psikolojisini göz ardı eder. Aynı yaklaşım iş etüdü çalışmalarında da hakimdir. İnsan daha ziyade bir makine gibi düşünülmektedir.
İş ölçümü çalışmalarında dinlenme payları verilmesine rağmen insanın psikolojik çeşitliliğinden kaynaklanan farklı dinlenme paylarına gereksinim duyabilmesi gerçeği pek hesaba katılmaz. Erkek ve bayan işçiler için verilen farklı paylar iki cinsin farklı fizyolojik yapıya sahip olmasından kaynaklanıp, bu uygulama doğru olmakla beraber, her iki cinsiyete de sahip farklı bireylerin farklı psikolojik yapıları, hatta farklı zamanlarda sergileyecekleri farklı davranışlar düşünülmemektedir. Gerçi böyle düşünülmesi gerektiğinde işlerin bir hayli karışacağı ve örneğin bir standart zaman kavramının anlamını yitireceği kuşkusuzdur. Olgu ve tahminleri rakamlarla ifade etmek imkansızlaşacaktır. Ancak bu gerçekler İş Etüdü prensiplerine bir eleştiri getirmek için değil, İş Etüdü ile Endüstriyel Psikoloji arasındaki ilişkiyi ortaya dökmek için dile getirilmiştir.
İş Etüdünün Ergonomi ile ilişkisi bilinmektedir. Ergonomik iyileştirme çalışması yapmaksızın İş Etüdü yoluna gidilmesi bir anlam ifade etmemektedir: tıpkı metod etüdü yapmaksızın iş ölçümü yapmanın anlamsızlığı gibi... Sağlıklı bir iş etüdünün yapılması ancak işletme içinde ergonomik iyileştirme çalışması yapmış olmakla mümkündür. Bu aşamada yine Endüstri Mühendisi ile Endüstriyel Psikoloğun ortak çalışması söz konusudur. Çünkü Endüstri Psikoloğu, alet ve makinelerin insan psikolojisine uygun biçimde tasarlanmasında da rol almaktadır. Örneğin mental yorgunluğun belirlenmesi, uyarı lamba ve tablolarının tasarlanması, öğrenme olayı ve etkisi, sübjektif değerlendirmeler en az bir Endüstri Mühendisi kadar bir Endüstri Psikoloğunun da çalışma alanına girer.
İş Etüdünün bir yönü de yapılan işleri tüm çıplaklığıyla gözler önüne sermesidir. Üretim süreci eksisiyle artısıyla ortaya konmaktadır. Doğal olarak üretimde mevcut metodla çalışılırken yapılan hatalar ortaya serilecektir ve beraberinde bir handikap doğuracaktır: insanlar hatalarının ortaya çıkarılmasından hoşlanmazlar. Bu durumda Endüstri Mühendisinin profesyonel bir yardıma ihtiyaç duyacağı kesindir. Bu yardım Endüstri psikoloğundan gelebilir. Burada iş etüdü –çalışan psikolojisi ilişkisi devreye girer.
Sonuç
Çeşitli yollarla verimliliği veya üretkenliği artırmaya çalışan iş etüdü bunu yaparken de çalışanların mutluluğundan bir şeyi feda etmemeye çalışır. Hatta işyerinin insancalaştırılması, makinenin ve çevresel şartların insan fizyolojisi için ideal derecelerde bulundurulması ve iş yaparken çalışanın bedensel ve zihinsel olarak ödediği bedelin minimuma düşürülmesi iş etüdünden bile önce gelir. Tüm bunlar kimi zaman yalnızca bir mühendisin veya etüd uzmanının çözemeyeceği kadar basit olamayabilir.
Bu durumda ihtiyaç duyulan uzman, insan psikolojisini bilmekle kalmamalı; verimlilik bilincine de sahip olmalıdır. Bu uzman her iki konuda da formasyona sahip olan, çoğu konuda bir Endüstri Mühendisinin yaptıklarına yabancılık çekmeyen Endüstri Psikoloğundan başkası değildir.
İş etüdünde son basamak ortaya konan yeni sürecin uygulanmasında çalışanlara rehberlik edilmesidir. Bu, bir anlamda işe yeni alınan adamın işe adaptasyonunun sağlanmasıyla aynı şeydir. Endüstri Psikoloğunun görevlerinden biri de budur. O halde yeni metodun uygulamaya geçirilmesi için Endüstri Psikoloğunun, Endüstri Mühendisiyle (veya etüd uzmanıyla) beraber çalışması söz konusu olabilmektedir.
KAYNAK: http://www.turk-ie.org/makale/34-endustrimuhendisligi/71-is-etudu-endustriyel-psikoloji.html
|
|
|
|
| Bu Haber 3226 defa okunmuştur. |
|
|
|
|
