Dev-Maden-Sen Genel BaÅŸkanı Tayfun Görgün,  “Ne zaman ki Soma özel sektöre geçti, kazalarda adeta patlama yaÅŸandı. Ä°nsanlar kaçak olarak ya da düÅŸük ücretlerle madende çalıştırılmaya baÅŸlandı, iÅŸ güvenliÄŸi yok sayıldı.. Maliyet düÅŸürmek için güvenlik tedbirleri geri plana atıldı” ÅŸeklinde bir iddiada bulunuyor.

Aslında madenlerin özelleÅŸtirilmesi, özelleÅŸtirme kurallarına aykırı deÄŸil. Ancak özelleÅŸtirme ile satış farklıdır. Blok olarak özelleÅŸtirmede, Devletin iÅŸletmeye, iÅŸçi güvenliÄŸine ve çalışma koÅŸullarına ait kurallar getirmesi ve bunu denetleme ÅŸartını da koymalıydı. Ä°ÅŸ güvenliÄŸi için özel sektörün en son teknoloji kullanması da bu ÅŸartların içinde yer almalıydı.

1980 sonrası, “dışa açık piyasa ekonomisi” rüzgârı öyle bir esti ki çoÄŸu konuda düÅŸünmeden, pat diye karar verdik. Bu rüzgarda 1980 ve öncesinde yaÅŸanan ekonomik ve sosyal krizlerinde etkisi oldu.. 24 Ocak kararları adeta bir tepki kararlar olarak oluÅŸtu.

ÖzelleÅŸtirme de, hem dünyada yeni liberal politikaların, hem de bizde dışa açık piyasa ekonomisi heyecanının rüzgârı içinde ortaya çıktı.

Hatta son 1985 sonrası kafalarımıza öyle yerleÅŸti ki, artık ön yargı haline geldi.. Ön yargı haline geldiÄŸi için bugün birçok kimse önüne arkasına bakmadan, “ne olursa olsun özelleÅŸtirme bir an önce bitsin” diyor...

Hatta aynı kimseler, Bulgaristan, Macaristan ve diÄŸer eski Sovyetlere dahil ülkeler özleÅŸtirme yaptı, özelleÅŸtirmede bizden daha ileri gittiler diye ÅŸikayet ediyorlar.

Kaldı ki özelleÅŸtirme bir hedef deÄŸil, devletin ve piyasanın yeniden yapılandırılması için bir araçtır. Ä°ktisat politikalarının bir aracıdır. Bu anlamda bir özelleÅŸtirme politikası olmalıdır. Her ne pahasına olursa olsun özelleÅŸtirme yapmak veya bütçe açıklarını kapatmak için özelleÅŸtirmeyi hızlandırmak, toplum için iÅŸte böyle facia ÅŸeklindeki maliyetleri getirme riski taşıyor.

Biz her ÅŸeyde olduÄŸu gibi, özelleÅŸtirmenin altyapısını hazırlamadan, özleÅŸtirmeye baÅŸladık.. Anayasamızda bile özelleÅŸtirme yoktu.. KamulaÅŸtırma ve devletleÅŸtirme vardı. Ancak 1999 yılında özleÅŸtirmeyi de koyabildik.

ÖzelleÅŸtirmenin bir diÄŸer alt yapısı devletin yeniden yapılanması ise bugüne kadar gündeme gelmedi.. Devletin yeniden yapılanmasının, temel felsefesi, özel malları özel sektörün, kamusal malları kamu sektörünün üretmesidir.

Yani  devletin ayakkabı üretmesi, otel iÅŸletmesi doÄŸru deÄŸildir.. Buna karşılık,  savunma, güvenlik, adalet gibi klasik devlet hizmetleri ve altyapı hizmetlerini devlet yapacaktır.

Buraya kadar kolay ve tartışmasızdır.. Tartışmalı ve düÅŸünülmesi gereken, hem özel faydası olan, hem de üretiminden dolayı topluma dış fayda saÄŸlayan mal ve hizmetleri kimin ve ne oranda üreteceÄŸidir.  

ÖrneÄŸin eÄŸitim ve saÄŸlık hizmetlerinin topluma olan faydası kiÅŸiye olan faydasından daha yüksektir.. Bu nedenle bu hizmetlerin, ya patronu olmayan toplumsal organizasyonlar veya devlet tarafından görülmesi gerekmektedir.. Yalnızca özel fayda ve kârlılık düÅŸünülürse, piyasa bu hizmetlere gerekli kaynakları ayırmakta yetersiz kalır.

Öte yandan, özel kullanımda da olsa, gerek ekonomik ve gerekse piyasa açısından stratejik mallar da bulunmaktadır.. Bunların da toplum refahında ve piyasanın düzenlenmesinde dış yararları vardır. Telekom örneÄŸi.. EreÄŸli Demir Çelik örneÄŸi, bunlardandır..

Bu hizmetleri özel sektör de yapabilir. Ancak bütün ekonomiye girdi saÄŸladığı olduÄŸu için, fiyat stratejisi kârlılık esasına göre olur. Özel sektörün kârlılık amacı ile toplumsal fayda, uymayabilir. Zira özel sektör maliyetleri düÅŸürmek için çevre kirliliÄŸine önem vermez veya iÅŸ güvenliÄŸinde en son teknolojiyi kullanmaz.

Prof. Dr. Esfender KORKMAZ