Milli Piyango’nun 2,5 milyar lira nakit geliri var, niye halka arz edilmiyor?

BildiÄŸiniz gibi özelleÅŸtirmenin amacı, mülkiyeti tabana yayarak halkı zenginleÅŸtirmek oluyor. Böylece demokrasi güçleniyor. Çünkü hisse senedi sahibi olan küçük yatırımcı ÅŸirket genel kurullarına katılarak “ne üretilecek, nasıl üretilecek ve kim için üretilecek” sorularının cevaplarını veriyor.

Tabii bu arada mülkiyetin tabana yayılmasıyla paydaÅŸ toplum kuruluyor. Böylece ekonomik geliÅŸmelere duyarlı, çalışan, sorumluluk hisseden bir toplum oluÅŸuyor. Ä°ÅŸte bu nedenle mülkiyetin tabana yayılması toplumun çalışması ve sorumluluk duyması için önemli oluyor. Aksi takdirde yani mülkiyet bağı olmayan birey toplumsal sorumluluÄŸa katılmıyor.

Ä°ÅŸte bu nedenle Turgut Özal özelleÅŸtirmeyi mülkiyeti tabana yayarak yapmaya çalıştı. Ve Petkim’den TüpraÅŸ’a, Türk Hava Yolları’ndan BoÄŸaziçi Köprüsü’ne kadar büyük kamu yatırımlarını hisse satışı ya da gelir ortaklığı senediyle halka açtı. Ama Özal’dan sonra gelen siyasetçiler mülkiyeti tabana yayma yöntemini terk ederek blok satışı tercih ettiler. Böylece kamu tekellerini özel tekele dönüÅŸtürdüler. Oysa blok satış halka arzı mümkün olmayan sorunlu ÅŸirketler için kullanılan bir yöntem olarak biliniyor.

Gelelim bu kısa açıklamayı niye yaptığımıza…

Yaptık çünkü; 1939’da kurulan Milli Piyango Ä°daresi, piyangonun yanında, hemen kazan ve sayısal oyunları da kapsayarak ÅŸans oyunları adı altında blok olarak satışa çıkartıldı. Böylece 10 yıl süreyle piyango ve diÄŸer ÅŸans oyunları lisansı bir gruba satılacak.

Hâlbuki Milli Piyango ile ÅŸans oyunları halka arza uygun bir ÅŸirket olarak biliniyor. Niye? Çünkü 2015 yılı geliri 2,5 milyar lira tutuyor bu ÅŸirketin. Ve elde edilen gelirin 1,1 milyar lirası ikramiye olarak ayrılıyor. Kalan paranın 593 milyon lirası vergi, 483 milyon lirası kamu payı olarak Hazine’ye aktarılıyor. Yine 212 milyon lirası bayi payı olarak dağıtılıyor.

Ä°ÅŸte nakit karşılığı oynanan ve özelleÅŸtirildiÄŸinde daha çok alternatif ÅŸans oyunu geliÅŸtirileceÄŸinden, geliri daha da artacak bu kamu ÅŸirketinin halka arzında fayda vardı. Bir de diÄŸer ülkelerde ÅŸans oyunu ÅŸirketlerinin halka açıldığını hatırlatalım. ÖrneÄŸin Yunanistan’da ÅŸans oyunu ÅŸirketi OPAP 2001 yılında halka arz edildi. Ve ÅŸu anda ÅŸirketin yüzde 56,44’ü halkın elinde. Kalan hissenin yüzde 33’ü 2013 yılında Çekoslovak- Yunan çekirdek yatırımcı- yönetici gruba satıldı. Yine Ä°talya’da ÅŸans oyunları ÅŸirketi Lottomatica’nın hisseleri halka arz edildi. Borsada iÅŸlem görüyor bu ÅŸirketin hisseleri.

Bu örnekleri inceleyerek Türkiye benzeri bir özelleÅŸtirme yöntemini deneyebilirdi. Böylece kârlı bir kuruluÅŸun hisseleri vatandaÅŸa küçük paylar hâlinde satılır ve küçük tasarruflar deÄŸerlendirilebilirdi.

Åžimdi ne olacak peki?

Bir grup blok olarak hisseleri alacak kamu tekelindeki ÅŸans oyunları özel tekele dönüÅŸecek. Hâlbuki önce halka arz yoluyla hisse senetleri tabana yayılsa, vatandaÅŸ para kazansa bu ülkeye faydası olurdu. Ama nedense halka arz yerine blok satış herhâlde çok kolay bir yöntem olduÄŸu için tercih ediliyor.

Süleyman YaÅŸar- Bugün