E-DEVLET (e-Government)
Teknik altyapısı & İşlevsellikleri

Günümüzde, toplumda, bireylerin ve kurumların sürekli gündemlerini meşgul eden, konulardan biride e-Devlet, uygulamalarıdır.

Elektronik iletişimin, hızlı ve sağlıklı bilgi elde edebilme imkânlarından faydalanma isteği, şeffaflık, tam rekabet ortamını oluşturma özellikleri, e-Devlet uygulamasını tüm Dünyada yaygınlaştırma ihtiyacını doğurmuştur.
e-Devlet uygulaması, toplumun bireylerinin, bireysel veya tüzel, Devlet ile her türlü ilişkilerini bulundukları yerden, istedikleri anda aracısız (Self Servis) sürdürebilmelerini kapsar.

Ülkemiz insanları da son kullanıcı düzeyinde, bilişim toplumu özelliklerine uygun olarak, bilgi teknolojilerini kullanmaya büyük bir istek içerisindedir. Bireysel ve tüzel, kişilerin istedikleri anda, istedikleri yerden bilgiye erişmeleri ve işlem yapabilmeleri, e-Devlet ve e-İş uygulamalarında kendisini bulur. Ancak, efektif çalıştırılabilecek ve faydalanılabilecek bir e-Devlet uygulaması, kapsamının iyi bilinmesini gerektirir.

Ülkelerin, e-Devlet yapılanmalarını, gerçekleştirme nedenleri; devleti şeffaflaştırmak, vatandaşların hayatlarını kolaylaştırılmak, yaşam kalitesini arttırmak, devletin hantallıktan kurtarılarak, hızlı, etkin ve kesintisiz, işleyiş yapısına kavuşturmaktır.

e-Devlet uygulamaları bir iş yapma biçimidir. Ancak, iş yapma biçimi kamu yararı gözetiyor ise, e-Devlet uygulamasıdır. Şayet iş yapma ticaret amacı güdüyorsa, e-iş uygulamasıdır. Bu iki uygulama, gerçekleştirme amaçlarına göre farklılık arz eder. E-İş uygulaması CRM (Customer Relationship Management / Müşteri İlişkileri Yönetimi) kavramı içinde yer alır.

e-Devlet, Devletin vatandaşlara karşı yerine getirmekle yükümlü olduğu görev ve hizmetler ile vatandaşların devlete karşı olan görev ve hizmetlerinin karşılıklı olarak elektronik iletişim ve işlem ortamlarında kesintisiz ve güvenli olarak yürütülme işidir.

e-Devlet uygulamalarını gerçekleştirebilmek, öncelikle tüm Devlet kurumlarının, otomasyon alt yapılarını oluşturmayı gerekli kılar. Diğer bir deyişle, kurumların, otomasyon alt yapılarını kurmadan, IT (Information Technology / Bilgi Teknolojilerini) kullanmadan, e-Devlet uygulamasından, söz etmeleri mümkün değildir.

Kurumlar kendi otomasyon alt yapılarını, proje bazlı kendi içlerinde gerçekleştirir. Tüm Devletin otomasyon alt yapısını tek bir merkezi proje ile hayata geçirmesi mümkün değildir. Devlet bu yapıyı, tek bir proje ile oluşturmaz / oluşturamaz.

e-Devleti hayata geçirebilme konusunda, İktidarlar, e-Devleti oluşturacak unsurları açısından düzenleyici görev üstlenir. Bu konu kamuoyu tarafından yanlış anlaşılmamalıdır.

İktidarların oluşturacakları birimlerinin en önemli görevi, Kurumlar arasında süreçlerin teknoloji ve altyapıdan bağımsız entegrasyonunun gerçekleştirilmesini sağlanmaktır.

Devlet, e-Devlet uygulaması için, öncelikle tüm kurumlarının, bilgi katmanlarının oluşturulmasından, daha sonra denetlenmesinden, güvenliğinden ve özellikle koordinasyonundan sorumludur. Dolayısı ile Devletin, e-Devlet uygulaması, ancak zor bir süreç sonrasında oluşturulabilir.

Vatandaş, bilgilenmeyi ve bunların sonuçlarına göre, yapacağı işlemlerini, Devlet kurumlarının oluşturacakları bilgi katman üzerinden gerçekleştirir. Temel olarak kurumların bilgi katmanını oluşturma zorunluluğu, e-Devlet uygulamaları için, olmazsa olmaz koşuldur. Bilgi katmanı ise, vatandaş ile Devlet arasında işlemlerin gerçekleştirileceği veritabanlarıdır.

Devlet, Kurumların bilgi katmalarını hayata geçireceği otomasyon projeleri sırasında oluşturur. Bu projeler temel olarak, Kurumsal Kaynak Planlama / Yönetim Bilgi Sistemi ve Dokümantasyon ve Arşiv Yönetim Sistemi vb. Projeleridir.

Devlet, e-Devlet uygulaması için, Kurumsal Kaynak Planlama / Yönetim Bilgi Sistemi ve Dokümantasyon ve Arşiv Yönetim Sistemi projelerini, her kurum için, tek, tek ve entegre bir yapıda oluşturur. Daha sonrada kurulacak e-Devlet yapısının, mimarisi, güvenliği, sistemin standartlarının belirlenmesi ve denetlenmesi sürecine geçilir. Devlet, burada, tüm bunların koordinasyonunu sağlanmakla yükümlüdür.

e-Devlet uygulaması, Devlete, veri toplama ve depolama, kurum içi ve kurumlar arası, bilgi paylaşımı, son kullanıcıdan, admin düzeyinde yetkilendirme, roller verme, güvenlik, performans, sistem denetimi ve yönetimi, bilgilerin güncellenmesi gibi, sorumluluklar yükler. Hatta bununla da kalmaz, kurumlar arası bilgi paylaşımı gerektirdiği durumlarda kurumların sistemleri arasında bilgi replikasyonunu (Bilgilerin Karşılıklı Yenilenmesi) gerekli kılar. Bu noktadan itibaren, kurumların bilgi sistemlerinin, koordinasyonu ve denetlenmesini, “nasıl bir mimari yapı içersinde gerçekleştirileceği” sorusu gündeme gelir. Yani kurulacak mimari, tek denetleyicinin olduğu “merkezi yapımı?” veya aşağıda her kurumun kendi bilgi sisteminden sorumlu olduğu “federe yapımı?” (Şekil – 1 Federe Yapı) oluşturulacaktır.

Örnek olarak verilen yapıda, Bireyler, şirketler, üreticiler ve Devlet, Devletin tüm kurumları, bilgi sistemleri ile Inter aktif ilişki içersindedir. E-Devlet uygulamasının içersinde yer alan kurumlar, Genel olarak; İç işleri, Sağlık, Vergi, Tapu, Eğitim, Sosyal Güvenlik, Sağlık, Adalet, vb. sayılabilir.


Devlet, e-Devlet hizmetini kullanıcılara Internet aracılığıyla aracısız verir. Kamu kuruluşlarına ait verilmekte olan ve verilecek olan hizmetler, Portal (Büyük Kapı) aracılığıyla tek noktadan sağlanır. (Şekil - 2). Ülkemizdeki e-Devlet Kapısı uygulaması da tek başına e-Devlet uygulaması değildir.
e-Devlet uygulamasında, bireyler ve tüzel kişiler, aracısız Internet tabanlı (Portal) ile, birden çok uygulamayı, sağlıklı güvenli ve hızlı anında yapabilirler.
Devlet, e-Devlet uygulaması ile aşağıdakilere benzer işlemleri gerçekleştirebilir.
• Kurumlar arası işlemler (Emniyet / Nüfus İşleri),
• Sosyal güvenlik uygulamaları (Emekli sandığı, SSK, Bağkur),
• Sağlık uygulamaları (Hastaneler - Eczaneler),
• Elektronik oy verme işlemleri,
• Kayıt, müracaat,
• Kamu ihale Takip,
• Vatandaşlık hizmetleri (doğum, vefat, miras)
• Turizm Bakanlığı şikâyetler, başvurular,
• …


Gerek merkezi yapı, gerekse federe yapının oluşturulması sonrasında, teknolojik olarak belirli standartların sağlanması, sistemin efektif çalıştırılabilmesi için, zorunludur.

e-Devlet uygulamasında, şirketlerin ve kamu kuruluşlarının otomasyon projelerini gerçekleştirememiş olmaları, hatta ilişkide bulundukları diğer şirket ve kamu kurumlarının, otomasyon alt yapılarının oluşturmamış olmaları, gereklilik durumunda, e-İmza uygulanabilirliğini de mümkün kılmaz.

Hasan TAŞPINAR
ERP Proje Yöneticisi
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı

Kaynak: Meteksan Sis. ve Bil. Tek. A.Ş., Microsoft, Sun Mic. Ltd. Şti., Amdocs, CBOSS, ZTE Co., IBM Türk, Oracle Bil. Sis. Ltd. Şti., Simens SBS A.Ş., Sofrecom, T-Systems Bil. Tek. A.Ş., Firmaları, E-Devlet, CRM çözüm yaklaşımı ve diğer yayınlar, İNCE Murat DPT May. 2001, SAMAST Yüksel TURKTRUST